مقدمه
ارزش گذاری اموال فکری یکی از مهم ترین مراحل در مدیریت دارایی های ناملموس کسب و کار هاست . دارایی هایی مانند برند ، اختراع ، طرح صنعتی ، نرم افزار و علائم تجاری که می توانند سهم قابل توجهی از ارزش کل یک شرکت را تشکیل دهند .
در فرایند های حقوقی ، قرارداد های انتقال ، جذب سرمایه ، ادغام و تملیک ، و حتی دعاوی قضایی ، داشتن یک گزارش رسمی و قابل استناد از ارزش این دارایی ها ضروری است . هدف از ارزش گذاری اموال فکری ، تعیین ارزش واقعی و قابل دفاع این دارایی ها بر اساس استاندارد های کارشناسی و روش های مالی معتبر است تا تصمیم گیری دقیق برای صاحبان کسب و کار ، سرمایه گذاران و کارشناسان رسمی امکان پذیر شود.
انواع مالکیت فکری
اموال فکری مجموعه گسترده ای از حقوق غیر فیزیکی را شامل می شود که قابل ثبت، نقل و انتقال و ارزش گذاری هستند . مهم ترین انواع مالکیت فکری عبارت است از :
- حق اختراع
حق اختراع به صاحب آن حق انحصاری برای تولید، فروش و بهره برداری از یک نوآوری جدید را می دهد . ارزش گذاری حق اختراع شامل بررسی تکنولوژی ، نوآوری ، بازار هدف و قابلیت اجرا است .
- علامت تجاری و برند
علامت تجاری هویت تجاری شرکت را مشخص می کند . ارزش گذاری برند شامل تحلیل شهرت ، سابقه ، سهم بازار و قدرت رقابتی است .
- طرح های صنعتی
طرح صنعتی شامل شکل ، رنگ یا ظاهر یک محصول است. در ارزش گذاری طرح صنعتی ، فاکتور هایی مانند زیبایی شناسی ، کاربرد ، قابلیت فروش و ثبت رسمی بررسی می شود .
- حق مولف و مالکیت ادبی و هنری
این دسته شامل آثار هنری، کتاب، موسیقی، فیلم، نرم افزار، محتوا و سایر آثار خلاقانه است. ارزشگذاری این دسته بر اساس درآمدهای آینده، تقاضا و حقوق قانونی انجام می شود.
- دانش فنی و اسرار تجاری
دانش فنی، نقشه ها، فرمول ها یا روش هایی هستند که ارزش اقتصادی دارند اما ثبت رسمی نشده اند. ارزشگذاری آنها به قابلیت اجرا، کاربرد در صنعت و مزیت رقابتی بستگی دارد.
برای مطالعه : ارزش گذاری برند چیست ؟
روش های ارزش گذاری اموال فکری
ارزش گذاری اموال فکری یکی از تخصصی ترین خدمات ارائه شده در مجموعه ارزش گذاری است و با هدف سنجش دقیق ارزش اقتصادی دارایی های غیر فیزیکی انجام می شود . این دارایی ها شامل حقوقی مانند : حق اختراع ، علامت تجاری، طرح های صنعتی ، دانش فنی ، آثار هنری ، نرم افزار ها و سایر حقوق مالکیت فکری است. از آنجا که این دارایی ها ماهیت فیزیکی ندارند ، روش ارزیابی آنها نیز متفاوت و نیازمند دانش اقتصادی ، حقوقی و تجاری است .
کارشناسان رسمی دادگستری در ارزش گذاری از استانداردهای بین المللی و مدل های معتبر برای تعیین ارزش استفاده می کنند .
سه روش اصلی ارزش گذاری اموال فکری عبارت است از:
روش بازار محور
در روش بازار محور ، ارزش دارایی فکری بر اساس معاملات مشابه در بازار تعیین می شود . این روش در زمانی قابل استفاده است که دارایی مشابه با ویژگی های همسان در بازار مبادله شده باشد . برای مثال ، اگر علامت تجاری مشابه در همان صنعت و با شرایط نسبتا یکسان معامله شده باشد ، می توان از آن اطلاعات برای ارزش گذاری استفاده کرد .
مزیت این روش ، اتکا به داده های واقعی و قابل مقایسه است . اما در بسیاری از حوزه های نوآورانه ، اطلاعات بازار محدود است و نیاز به روش های مکمل وجود دارد .
روش هزینه محور
در روش هزینه محور ، ارزش دارایی بر اساس هزینه های ایجاد ، توسعه ، نگهداری یا جایگزینی آن محاسبه می شود . این هزینه ها می تواند شامل : هزینه تحقیق و توسعه ، ثبت اختراع ، تولید نمونه اولیه ، تست و بازاریابی اولیه باشد .
این روش زمانی مناسب است که دارایی فکری هنوز به مرحله کسب درآمد نرسیده باشد یا اطلاعات بازار و جریان های درآمدی قابل اتکا در دسترس نباشد . با این حال ، باید توجه کرد که ارزش اقتصادی یک دارایی فکری لزوما برابر با هزینه تولید آن نیست ، به همین دلیل این روش باید با تحلیل های تکمیلی همراه شود .
روش درآمد محور
روش درآمد محور یکی از استاندارد ترین و دقیق ترین روش ها در ارزش گذاری اموال فکری است . در این روش ، ارزش دارایی بر اساس درآمدهای آینده که انتظار می رود از آن ایجاد شود تعیین می گردد . برای مثال ، در ارزش گذاری یک برند ، پیش بینی سودآوری ، سهم بازار ، قدرت رقابتی و مدت زمان بهره برداری از اهمیت بالایی برخوردار است .
در مجموعه ارزش گذاری ، تحلیل جریان نقدی آینده ، نرخ تنزیل ، ریسک های بازار و قابلیت انتقال دارایی به صورت دقیق محاسبه می شود تا ارزش واقعی دارایی با بالاترین دقت تعیین گردد .
برای مطالعه : نحوه ارزش گذاری استارتاپ چگونه است ؟
مراحل ارزش گذاری اموال فکری
ارزشگ ذاری اموال فکری در ارزش گذاری بر مبنای یک فرآیند استاندارد و چند مرحله ای انجام می شود تا نتیجه قابل استناد به مراجع قانونی، قراردادها و مذاکرات تجاری باشد.
این روند شامل مراحل زیر است:
- مرحله اول: بررسی اسناد مالکیت و وضعیت ثبت
در ابتدا، وضعیت ثبت ملی یا بین المللی دارایی فکری بررسی می شود . داشتن سند رسمی مالکیت ، حق تقدم یا پرونده ثبت در جریان، نقش مهمی در تعیین ارزش دارد. کارشناسان رسمی مجموعه ارزش گذاری در این مرحله اصالت اسناد را بررسی و اطلاعات حقوقی لازم را استخراج می کنند .
- مرحله دوم: تحلیل فنی و ارزیابی قابلیت بهره برداری
در این مرحله، ماهیت فنی یا محتوایی دارایی بررسی می شود . برای مثال ، در حق اختراع، میزان نوآوری ، قابلیت کاربرد صنعتی ، امکان تولید انبوه و سطح پیچیدگی فنی بررسی می گردد.
در مورد برند یا علامت تجاری ، شاخص های شهرت ، سابقه استفاده، حضور در بازار، بازاریابی گذشته و قابلیت تمایز مورد ارزیابی قرار می گیرد.
- مرحله سوم: تحلیل اقتصادی و سنجش ارزش افزوده
تحلیل اقتصادی یکی از حساس ترین بخش های ارزشگذاری است. کارشناسان مجموعه ارزش گذاری با استفاده از داده های مالی، پیش بینی درآمد، وضعیت رقابت، سهم بازار و ریسک ها، ارزش اقتصادی دارایی را استخراج می کنند.
در این مرحله، نقش دارایی در ایجاد مزیت رقابتی نیز بررسی می شود. یک علامت تجاری مشهور، یک نرم افزار پرکاربرد یا یک دانش فنی کمیاب می تواند مستقیما بر سودآوری شرکت تاثیر بگذارد.
- مرحله چهارم: تعیین ارزش نهایی و تهیه گزارش رسمی
پس از تکمیل تحلیل های فنی و اقتصادی، ارزش نهایی دارایی فکری تعیین و گزارش رسمی کارشناسی تهیه می شود. این گزارش مطابق استانداردهای لازم بوده و قابلیت ارائه در مراجع قانونی، نهادهای مالی، بانک ها، شرکت ها و قراردادها را دارد.
مجموعه ارزش گذاری این گزارش را به صورت شفاف، مستند و قابل استناد تهیه می کند تا برای تصمیم گیری های حقوقی، مالی یا تجاری قابل استفاده باشد.
نکات ارزیابی و ارزش گذاری اموال فکری
ارزش گذاری اموال فکری تنها بر پایه هزینه یا درآمد انجام نمی شود ، بلکه مجموعه ای از معیارها در کنار هم بررسی می شوند تا ارزش واقعی دارایی مشخص گردد . مهم ترین معیارها عبارت هستند از:
- وضعیت حقوقی و اسناد مالکیت
داشتن ثبت رسمی ، حق تقدم یا حفاظت قانونی معتبر، تاثیر زیادی بر ارزش دارایی دارد. دارایی های فاقد ثبت یا دارایی هایی که در معرض ابطال قرار دارند، ریسک بیشتری داشته و ارزش پایین تری کسب می کنند.
- میزان نوآوری و قابلیت همتا ناپذیری
هر اندازه دارایی فکری منحصر به فردتر باشد، ارزش بیشتری خواهد داشت. برای مثال، اختراعی که جایگزین های کمی دارد یا برندی که جایگاه ویژه ای در ذهن مخاطب ایجاد کرده، ارزش بالاتر دارد.
- پتانسیل تجاری و بازار پذیری
قابلیت فروش، امکان تولید، اندازه بازار و نیاز مخاطبان نقش مهمی در ارزش گذاری دارند. اگر دارایی فکری قابلیت تجاری سازی سریع داشته باشد، در تحلیل درآمد محور، ارزش بیشتری خواهد داشت .
- طول عمر اقتصادی دارایی
بعضی از دارایی های فکری مانند برند یا دانش فنی ممکن است طول عمر اقتصادی طولانی داشته باشند . در مقابل ، اختراعات فناورانه ممکن است به دلیل سرعت پیشرفت تکنولوژی، عمر کوتاه تری داشته باشند.
- ریسک های مرتبط و شرایط بازار
تحلیل ریسک شامل ارزیابی رقبا ، قوانین جدید ، احتمال ورود تکنولوژی های جایگزین و شرایط اقتصادی بازار است . این عوامل می توانند ارزش واقعی دارایی را افزایش یا کاهش دهند .
